Nafaka Davası ve Nafakanın Artırılması: Şartlar, Miktar ve Güncel Yargıtay Uygulaması

Nafaka miktarı bir kez belirlendikten sonra her zaman aynı kalmak zorunda değildir. Tarafların ekonomik koşullarının değişmesi, paranın satın alma gücünün düşmesi, çocuğun büyümesi ve eğitim giderlerinin artması gibi nedenlerle mevcut nafaka zaman içerisinde yetersiz hâle gelebilir.

Türk Medeni Kanunu, şartların değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılmasına, azaltılmasına veya bazı durumlarda tamamen kaldırılmasına imkân tanımaktadır.

Nafaka artırım davasında yalnızca enflasyon oranına bakılmaz. Nafaka alacaklısının ihtiyaçları, nafaka yükümlüsünün ödeme gücü, çocuk varsa çocuğun yaşı ve eğitim durumu, tarafların sosyal ve ekonomik koşulları ve önceki nafaka kararından sonra meydana gelen değişiklikler birlikte değerlendirilir.

Nafaka Türleri Nelerdir?

Türk hukukunda farklı amaçlarla hükmedilen çeşitli nafaka türleri bulunmaktadır.

• Tedbir nafakası: Boşanma veya ayrılık davası devam ederken eş ve çocukların geçimine yönelik geçici nafakadır.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine hükmedilebilir.
• İştirak nafakası: Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasını sağlar.
• Yardım nafakası: Kanunda belirtilen koşullarda yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek hısımlara yönelik nafakadır.

Nafakanın artırılması veya azaltılması değerlendirilirken öncelikle hangi nafaka türünün söz konusu olduğu belirlenmelidir.

Nafaka Artırım Davası Nedir?

Nafaka artırım davası, daha önce mahkeme kararı veya boşanma protokolü kapsamında belirlenen nafaka miktarının değişen koşullar nedeniyle artırılmasının talep edildiği davadır.

Yoksulluk nafakası bakımından TMK m.176/4, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde irat biçimindeki nafakanın artırılabileceğini veya azaltılabileceğini düzenlemektedir.

İştirak nafakası bakımından ise TMK m.331 uyarınca durumun değişmesi hâlinde hâkim istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirleyebilir veya nafakayı kaldırabilir.

Nafakanın Artırılması İçin Hangi Şartlar Gerekir?

Nafaka artırımında temel olarak önceki nafaka kararı ile yeni dava tarihi arasındaki değişiklikler incelenir.

Artırım sebebi olarak özellikle;

• paranın satın alma gücünün azalması,
• yüksek enflasyon,
• nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması,
• nafaka yükümlüsünün gelirinin artması,
• çocuğun büyümesi,
• çocuğun eğitim kademesinin değişmesi,
• okul, servis, kurs, sağlık ve sosyal giderlerin artması,
• önceki nafaka miktarının güncel koşullarda yetersiz hâle gelmesi

gibi durumlar gündeme gelebilir.

Ancak her olay kendi koşullarına göre değerlendirilir. Mahkeme artırım miktarını belirlerken yalnızca tek bir ekonomik göstergeye bağlı kalmadan hakkaniyet dengesini gözetir.

Enflasyon Nafaka Artırımı İçin Yeterli midir?

Enflasyon ve paranın satın alma gücündeki düşüş, nafaka artırım davalarında önemli bir değerlendirme unsurudur.

Uzun süre aynı miktarda kalan nafakanın ekonomik koşullar karşısında reel değerini kaybetmesi, nafakanın alacaklının veya çocuğun ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalmasına neden olabilir.

Bununla birlikte nafaka miktarı belirlenirken yalnızca enflasyon oranının mekanik biçimde uygulanması doğru değildir. Nafaka borçlusunun ödeme gücü, alacaklının ihtiyaçları ve somut olayın ekonomik koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.05.2024 tarihli, 2023/5222 E. ve 2024/3626 K. sayılı kararında, ÜFE oranlarının olağan dışı yükseldiği dönemlerde gelecek yıllardaki artış bakımından TÜFE oranının esas alınmasının hakkaniyete daha uygun olabileceği değerlendirilmiştir.

TÜFE mi ÜFE mi Esas Alınır?

Nafakanın gelecekteki artış oranının belirlenmesinde geçmiş Yargıtay kararlarında ÜFE oranına atıf yapıldığı görülmektedir.

Ancak ekonomik göstergelerde olağan dışı farklılaşmalar yaşandığı dönemlerde Yargıtay, borçlunun ödeme gücünü de gözeterek TÜFE oranının hakkaniyete daha uygun bir ölçüt olabileceğini kabul etmektedir.

Bu nedenle her dosyada otomatik olarak aynı endeksin uygulanacağı söylenemez. Mahkemenin temel amacı taraflar arasındaki ekonomik dengeyi hakkaniyete uygun biçimde korumaktır.

Nafaka Yükümlüsünün Geliri Artarsa Nafaka da Artar mı?

Nafaka yükümlüsünün gelirindeki belirgin artış, nafaka artırım davasında dikkate alınabilir.

Maaş artışı, terfi, ticari kazançta önemli yükselme veya ekonomik durumun önceki nafaka kararına göre belirgin şekilde iyileşmesi, nafaka miktarının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Ancak yalnızca borçlunun gelirinin artmış olması nafakanın otomatik olarak aynı oranda artırılacağı anlamına gelmez. Nafaka alacaklısının veya çocuğun ihtiyaçları ile borçlunun mali gücü arasında denge kurulmalıdır.

Nafaka Yükümlüsünün Geliri Azalırsa Ne Olur?

Nafaka yükümlüsünün gelirinde sürekli ve önemli bir düşüş meydana gelmesi hâlinde nafakanın azaltılması talep edilebilir.

İşsizlik, ciddi sağlık sorunları veya gelir kapasitesini kalıcı şekilde etkileyen durumlar somut olayda değerlendirme konusu olabilir.

Buna karşılık nafaka yükümlüsünün kredi borcu bulunması tek başına nafaka artırımına engel değildir.

Yargıtay'ın eski tarihli ancak uygulama ilkesi bakımından önem taşıyan kararlarında, bireysel kredi ödemelerinin nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı kabul edilmiştir.

İşsiz Olmak Nafaka Ödememek İçin Yeterli midir?

İşsiz kalmak nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Mahkeme kişinin işsizliğinin geçici veya kalıcı olup olmadığını, çalışma kapasitesini, malvarlığını, diğer gelirlerini ve ekonomik koşullarını birlikte değerlendirebilir.

Özellikle çocuk lehine iştirak nafakasında çocuğun bakım ve eğitim giderlerinin devam ettiği unutulmamalıdır.

Nafaka Alacaklısı Çalışmaya Başlarsa Nafaka Kalkar mı?

Yoksulluk nafakası alan kişinin çalışmaya başlaması, nafakanın her durumda otomatik olarak sona ermesi anlamına gelmez.

Temel soru, elde edilen gelirin kişinin yoksulluğunu gerçekten ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır.

Gelir düzenli, sürekli ve kişinin temel yaşam giderlerini karşılayabilecek düzeydeyse yoksulluk nafakasının kaldırılması gündeme gelebilir.

Gelirin bulunmasına rağmen kişinin yoksulluk durumunun devam ettiği hâllerde ise nafakanın tamamen kaldırılması yerine miktarın azaltılması veya mevcut nafakanın korunması söz konusu olabilir.

Yoksulluk Nafakası Hangi Hâllerde Kaldırılır?

TMK m.176/3 uyarınca irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası bazı hâllerde kendiliğinden, bazı hâllerde ise mahkeme kararıyla sona erer.

Nafaka;

• nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi,
• taraflardan birinin ölümü

hâllerinde kendiliğinden sona erer.

Buna karşılık;

• alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması,
• yoksulluğunun ortadan kalkması,
• haysiyetsiz hayat sürmesi

hâllerinde nafakanın kaldırılması için mahkemeye başvurulması gerekir.

Yoksulluk Nafakası Azaltılabilir mi?

Evet. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde yoksulluk nafakası azaltılabilir.

Örneğin nafaka yükümlüsünün sürekli gelir kaybına uğraması veya nafaka alacaklısının ekonomik durumunun önemli ölçüde iyileşmesi, somut olayda nafakanın azaltılması sebebi olabilir.

Çocuğun Yaşının Büyümesi Nafaka Artırım Sebebi midir?

Çocuğun büyümesi iştirak nafakasının artırılmasında önemli nedenlerden biridir.

Çocuk büyüdükçe giyim, beslenme, eğitim, ulaşım ve sosyal yaşam giderleri artabilir. Okul öncesi dönemden ilkokula, ortaokula, liseye veya yükseköğretime geçiş de ekonomik ihtiyaçlarda belirgin değişikliklere yol açabilir.

Yargıtay uygulamasında çocuğun yaşının ilerlemesi ve eğitim giderlerinin artması TMK m.331 kapsamında durum değişikliği olarak değerlendirilmektedir.

Özel Okul, Kurs ve Servis Giderleri Nafakayı Etkiler mi?

İştirak nafakası belirlenirken çocuğun gerçek ihtiyaçları önemlidir.

Okul giderleri, servis, kitap, kırtasiye, kurs, sağlık giderleri ve sosyal faaliyetlere ilişkin harcamalar somut olayda dikkate alınabilir.

Ancak çocuğun ihtiyaçları değerlendirilirken ebeveynlerin ekonomik koşulları ve yaşam standartları da göz önünde bulundurulur.

İştirak Nafakası Nasıl Belirlenir?

TMK m.330 uyarınca nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir.

Velayet kendisine verilen ebeveyn de çocuğun bakım ve yetiştirilmesine fiilen ve ekonomik olarak katkıda bulunduğundan, diğer ebeveynin iştirak nafakası miktarı belirlenirken her iki tarafın ekonomik koşulları birlikte değerlendirilir.

İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer?

Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.

Bu nedenle iştirak nafakası çocuk ergin olduğunda kural olarak kendiliğinden sona erer.

Çocuğun ergin olmasına rağmen eğitimine devam etmesi hâlinde ise hukuki durum farklıdır.

Üniversiteye Devam Eden Ergin Çocuk Nafaka Alabilir mi?

TMK m.328/2 uyarınca çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür.

Ancak çocuk ergin olduğunda velayete bağlı iştirak nafakası sona erer.

Eğitimine devam eden ergin çocuk, koşulları varsa bizzat kendi adına yardım nafakası talep edebilir.

Nafaka Artırım Davası Açmak İçin Ne Kadar Beklemek Gerekir?

Kanunda nafaka artırım davasının açılması için belirli bir bekleme süresi öngörülmemiştir.

Bu nedenle önceki nafaka kararının üzerinden mutlaka bir yıl veya başka sabit bir sürenin geçmesi gerektiği söylenemez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 15.02.2016 tarihli, 2016/867 E. ve 2016/1813 K. sayılı kararında da nafaka artırım davasının açılmasının belirli bir sürenin geçmesine bağlı olmadığı belirtilmiştir.

Ancak önceki kararın hemen ardından yeni dava açılması hâlinde, artırım gerektiren yeni ve önemli değişikliğin somut biçimde ortaya konulması önem kazanır.

Nafaka Artırımı Hangi Tarihten İtibaren Geçerli Olur?

Artırılan nafakaya kural olarak nafaka artırım davasının açıldığı tarihten itibaren hükmedilir.

Bu nedenle artırım kararının verildiği tarih veya kararın kesinleştiği tarih esas başlangıç noktası değildir.

Geçmişteki dönem için, artırım davası açılmadan önceki tarihlere yönelik geriye dönük nafaka artışı yapılmaz.

Gelecek Yıllar İçin Nafaka Artış Oranı Belirlenebilir mi?

Evet. Kanundaki koşullarla mahkeme nafakanın gelecek yıllarda hangi miktarda veya hangi ölçüte göre artırılacağını karara bağlayabilir.

Ancak bunun için tarafın açık talebinin bulunması önemlidir.

Gelecek yıllardaki artış oranının belirlenmiş olması, şartların sonradan önemli ölçüde değişmesi hâlinde yeni bir nafaka artırım davası açılmasına her durumda engel değildir.

Nafaka Artış Oranı Önceden Belirlenmişse Tekrar Dava Açılabilir mi?

Evet. Önceki kararda yıllık artış oranının belirlenmiş olması, değişen koşullar nedeniyle yeniden artırım talep edilmesini mutlak olarak engellemez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 24.02.2016 tarihli, 2015/17418 E. ve 2016/2636 K. sayılı kararında da bu yönde değerlendirme yapılmıştır.

Mahkeme Tarafların Gelirini Nasıl Araştırır?

Nafaka davalarında tarafların gerçek ekonomik durumlarının belirlenmesi önemlidir.

Mahkeme somut olayın özelliklerine göre;

• SGK kayıtlarını,
• çalışma ve maaş bilgilerini,
• tapu kayıtlarını,
• araç kayıtlarını,
• vergi ve ticari faaliyet bilgilerini,
• gerektiğinde diğer ekonomik verileri

inceleyebilir.

Yargıtay uygulamasında yalnızca yüzeysel sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla hüküm kurulması yeterli görülmemektedir.

Kişinin Beyan Ettiği Gelir Gerçeği Yansıtmıyorsa Ne Olur?

Nafaka davalarında tarafların yalnızca kendi gelir beyanlarıyla yetinilmesi her zaman mümkün değildir.

Kişinin kayıtlı geliri ile fiili yaşam standardı arasında ciddi fark bulunuyorsa mahkeme gerçek ekonomik durumun belirlenmesine yönelik araştırma yapabilir.

Özellikle ticari faaliyet, taşınmazlar, araçlar ve diğer malvarlığı unsurları nafaka yükümlüsünün ekonomik kapasitesinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Nafaka Miktarını Hâkim Nasıl Belirler?

Nafaka miktarını belirleyen tek bir matematik formülü bulunmamaktadır.

Hâkim, Türk Medeni Kanunu m.4 kapsamında hakkaniyet ilkesini dikkate alır.

Değerlendirmede;

• alacaklının ihtiyaçları,
• borçlunun mali gücü,
• tarafların yaşam koşulları,
• çocuk varsa çocuğun ihtiyaçları,
• önceki nafaka kararından itibaren geçen süre,
• paranın satın alma gücü ve ekonomik koşullar

birlikte ele alınır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.05.2023 tarihli, 2023/2732 E. ve 2023/2573 K. sayılı kararında da günün ekonomik koşulları, paranın alım gücü, nafakanın niteliği, çocuğun yaşı ve eğitim durumu ile geçen sürenin hakkaniyet kapsamında birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Nafaka Alacaklıyı Zenginleştirme Aracı mıdır?

Hayır. Nafakanın amacı alacaklıyı zenginleştirmek değildir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23.11.2021 tarihli, 2018/124 E. ve 2021/1490 K. sayılı kararında da yoksulluk nafakasının alacaklının sebepsiz zenginleşmesini sağlayacak bir araç olmadığı vurgulanmıştır.

Buna karşılık nafaka miktarının ekonomik koşullar nedeniyle anlamsız ölçüde düşük kalması da hakkaniyetle bağdaşmayabilir.

Nafaka Artırım Davasında Görevli Mahkeme Hangisidir?

Nafaka artırım, azaltım ve kaldırma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Nafaka Artırım Davasında Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında TMK m.177 uyarınca nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Somut davanın niteliğine göre diğer yetki kuralları da ayrıca değerlendirilmelidir.

Nafaka Artırım Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Davanın niteliğine göre özellikle;

• maaş bordroları,
• SGK kayıtları,
• vergi kayıtları,
• tapu ve araç kayıtları,
• okul faturaları,
• servis ve eğitim giderleri,
• sağlık giderleri,
• kira ve yaşam giderlerine ilişkin belgeler

önem taşıyabilir.

Talep edilen artışın neden gerekli olduğu mümkün olduğunca somut belgelerle ortaya konulmalıdır.

Nafaka Artırım Davalarında En Sık Yapılan Hatalar

• Nafakanın yalnızca enflasyon oranına göre otomatik olarak artırılacağını düşünmek,
• Tarafların gerçek gelir ve malvarlığı durumunu araştırmamak,
• Çocuğun güncel eğitim ve yaşam giderlerini belgelememek,
• Artırılan nafakanın başlangıç tarihini yanlış talep etmek,
• Gelecek yıllara ilişkin artış talebini açık biçimde ileri sürmemek,
• Yoksulluk nafakası ile iştirak nafakasının hukuki koşullarını birbirine karıştırmak,
• Ergin olan çocuk için iştirak nafakasının aynı şekilde devam edeceğini düşünmek,
• Nafaka yükümlüsünün ödeme kapasitesini hiç dikkate almadan fahiş artış talep etmek.

Sık Sorulan Sorular

Nafaka her yıl otomatik olarak artar mı?

Hayır. Mahkeme kararında veya tarafların geçerli düzenlemesinde gelecek yıllara ilişkin artış öngörülmemişse nafaka kendiliğinden her yıl belirli bir oranda artmaz.

Nafaka artırım davası için bir yıl beklemek zorunlu mu?

Hayır. Kanunda belirli bir bekleme süresi bulunmamaktadır. Ancak artırım gerektiren koşul değişikliğinin ortaya konulması gerekir.

Çocuğun özel okula başlaması nafakayı artırır mı?

Özel okul ve diğer eğitim giderleri somut olayda değerlendirmeye alınabilir. Ancak tarafların ekonomik koşulları da birlikte incelenir.

Nafaka ödeyen kişinin yeniden evlenmesi nafakayı kaldırır mı?

Yeniden evlenmek nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden sona erdirmez. Yeni aile yükümlülükleri, kişinin genel ekonomik durumu içerisinde değerlendirme konusu olabilir.

Nafaka alan kişi işe girerse nafaka kesin olarak kalkar mı?

Hayır. Elde edilen gelirin kişinin yoksulluğunu ortadan kaldırıp kaldırmadığı değerlendirilir.

Üniversite öğrencisi olan 18 yaşından büyük çocuk iştirak nafakası almaya devam eder mi?

İştirak nafakası erginlikle birlikte kural olarak sona erer. Eğitimine devam eden ergin çocuk koşulları varsa kendi adına yardım nafakası talep edebilir.

Nafaka artırımında TÜFE dikkate alınır mı?

Evet. Ekonomik koşulların değerlendirilmesinde TÜFE önemli bir gösterge olabilir. Ancak nihai miktar yalnızca endekse göre değil, tarafların mali koşulları ve hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Sonuç

Nafaka miktarı tarafların ekonomik koşullarından bağımsız ve değişmez bir tutar değildir. Zaman içerisinde meydana gelen enflasyon, gelir değişiklikleri, nafaka alacaklısının ihtiyaçları ve özellikle çocukların büyümesi ile eğitim giderlerinin artması mevcut nafakanın yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Nafaka artırım davasında mahkeme yalnızca ekonomik endeksleri değil, tarafların gerçek gelir ve malvarlığı durumlarını, çocuğun ihtiyaçlarını ve hakkaniyet ilkesini birlikte değerlendirir.

Yoksulluk nafakası, iştirak nafakası, nafakanın azaltılması ve kaldırılması birbirinden farklı koşullara tabi olduğundan, talebin hangi nafaka türüne ilişkin olduğunun ve hangi değişen koşullara dayandığının açık biçimde ortaya konulması önemlidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklarda hukuki değerlendirme olayın özelliklerine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebilir.