İddet Süresinin Kaldırılması: 300 Günlük Bekleme Süresi ve Şartları

Boşanmanın kesinleşmesinden sonra kadın bakımından yeniden evlenmeye ilişkin özel bir bekleme süresi bulunmaktadır. Uygulamada “iddet süresi” veya “iddet müddeti” olarak bilinen bu süre, Türk Medeni Kanunu m.132'de “kadın için bekleme süresi” başlığı altında düzenlenmiştir.

Kanuna göre evliliği sona eren kadın, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez. Ancak bu süre her durumda üç yüz gün boyunca beklenmek zorunda değildir. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya sona eren evliliğin taraflarının yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme bekleme süresini kaldırabilir.

300 günlük sürenin temelinde soybağı ve babalık karinesine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bununla birlikte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yalnızca kadınlara uygulanan bu bekleme süresini ve sürenin kaldırılması için gebelik durumunun kanıtlanmasının istenmesini özel hayat ve cinsiyet ayrımcılığı bakımından eleştirmiştir.

İddet Süresi Nedir?

İddet süresi, evliliği sona eren kadının yeniden evlenebilmesi için Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen bekleme süresidir.

TMK m.132 uyarınca evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez.

Kanundaki resmi ifade “kadın için bekleme süresi” olmakla birlikte uygulamada bu düzenleme iddet süresi veya iddet müddeti olarak da adlandırılmaktadır.

İddet Süresi Kaç Gündür?

Kanunda belirlenen bekleme süresi 300 gündür.

Ancak bu süre mutlak değildir. Kadının doğum yapması hâlinde süre sona erer. Ayrıca önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme süreyi kaldırabilir.

300 Günlük İddet Süresi Ne Zaman Başlar?

TMK m.132'de süre “evliliğin sona ermesinden” itibaren başlatılmıştır.

Boşanma bakımından evlilik, yalnızca mahkemenin boşanma kararını açıkladığı gün değil, boşanma hükmünün hukuken kesinleşmesiyle sona erer. Bu nedenle boşanma sonrasındaki 300 günlük bekleme süresi bakımından esas alınan tarih boşanmanın kesinleştiği tarihtir.

Boşanma Kararının Verildiği Tarih mi Kesinleşme Tarihi mi Önemlidir?

Boşanma kararının verilmiş olması tek başına evliliğin sona erdiği anlamına gelmez.

Boşanma hükmü kesinleşince evlilik hukuken sona erer. Bu nedenle boşanma nedeniyle uygulanacak 300 günlük sürenin başlangıcında karar tarihi değil, boşanma hükmünün kesinleştiği tarih önem taşır.

İddet Süresi Neden Vardır?

Bekleme süresinin tarihsel ve hukuki amacı, boşanma sonrasında doğabilecek çocuğun soybağının hangi erkeğe bağlanacağı konusunda karışıklık yaşanmasının önlenmesidir.

Evlendirme mevzuatında da bu düzenlemenin amacı soybağının karışmasını önleme düşüncesiyle açıklanmıştır.

Ancak günümüzde DNA incelemeleri ve modern tıbbi yöntemlerin gelişmesi nedeniyle bu gerekçenin güncelliği ciddi biçimde tartışılmaktadır.

İddet Süresi Erkekler İçin de Geçerli midir?

Hayır. TMK m.132'deki 300 günlük bekleme süresi kadın bakımından düzenlenmiştir.

Boşanan erkek için aynı nitelikte 300 günlük bir yeniden evlenme yasağı bulunmamaktadır.

Bu farklılık, düzenlemenin kadın-erkek eşitliği açısından tartışılmasının temel nedenlerinden biridir.

İddet Süresi Hangi Hâllerde Sona Erer?

TMK m.132'ye göre 300 günlük süre temel olarak üç şekilde sona erebilir:

• 300 günlük sürenin tamamlanması,
• kadının doğum yapması,
• kanundaki şartların gerçekleşmesi üzerine mahkemece bekleme süresinin kaldırılması.

Doğum Yapılması İddet Süresini Sona Erdirir mi?

Evet. TMK m.132 açık biçimde “Doğurmakla süre biter” hükmünü içermektedir.

Dolayısıyla kadın 300 günlük süre tamamlanmadan doğum yaparsa kalan süreyi ayrıca beklemek zorunda değildir.

İddet Süresi Nasıl Kaldırılır?

TMK m.132 uyarınca iki durumda mahkeme 300 günlük bekleme süresini kaldırır:

• Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması,
• Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri.

Özellikle kadın başka biriyle evlenmek istiyorsa temel mesele, önceki evlilikten gebelik bulunmadığının ortaya konulmasıdır.

İddet Süresinin Kaldırılması Çekişmesiz Yargı İşi midir?

Evet. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382 kapsamında yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması çekişmesiz yargı işleri arasında açıkça düzenlenmiştir.

Bu nedenle iddet süresinin kaldırılması başvurusu klasik anlamda iki taraf arasındaki çekişmeli bir dava niteliğinde değildir.

Eski Eşin Davalı Olarak Gösterilmesi Gerekir mi?

Hayır. İddet süresinin kaldırılması istemi hasımsız bir çekişmesiz yargı işi olarak görülür. Eski eşin davalı olarak gösterilmesi gerekmez.

Başvurunun temel konusu kadının önceki evliliğinden gebe olup olmadığının tespiti veya sona eren evliliğin taraflarının yeniden birbirleriyle evlenmek istemesidir.

Bu nedenle eski eşin rızası, izin vermesi veya davalı sıfatıyla yargılamaya katılması başvurunun şartı değildir.

Eski Eşe Tebligat Yapılması Gerekir mi?

Başvurunun hasımsız çekişmesiz yargı işi niteliğinde olması nedeniyle eski eşin davalı olarak gösterilmesi, ona dava dilekçesi tebliğ edilmesi veya onayının alınması başvurunun zorunlu unsuru değildir.

Gebe Olunmadığı Anlaşılırsa 300 Gün Beklemek Gerekir mi?

Hayır. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması hâlinde mahkeme bekleme süresini kaldırabilir.

Bu nedenle 300 günlük süre mutlaka sonuna kadar geçirilmesi gereken değişmez bir bekleme süresi değildir.

Gebelik Raporu Neden İstenir?

İddet süresinin kaldırılmasının temelinde kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının belirlenmesi bulunduğundan uygulamada gebelik durumunun tıbben tespiti gündeme gelmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 27.06.2023 tarihli kararında da Türk mahkemesinin başvurucudan hastaneden gebe olup olmadığını gösteren rapor alınmasını istediği aktarılmıştır.

Sağlık raporunun hangi kurumdan ve hangi usulle alınacağı ise somut mahkeme uygulamasına göre belirlenebilir.

Eski Eşler Yeniden Birbirleriyle Evlenmek İsterse 300 Gün Beklenir mi?

Hayır. TMK m.132 bu durumu ayrıca düzenlemiştir.

Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme 300 günlük bekleme süresini kaldırır.

Bu durumda eski eşlerin yeniden evlenebilmesi için 300 günlük sürenin tamamlanması aranmaz.

İddet Süresinin Kaldırılması Kararı Ne Zaman Sonuç Doğurur?

Mahkemenin bekleme süresinin kaldırılmasına karar vermesinden sonra, yeniden evlenme işlemleri bakımından kararın kesinleşmesi önem taşır.

Kesinleşen karar ile 300 günlük bekleme engeli ortadan kalkar. Diğer evlenme şartlarının da bulunması hâlinde yeniden evlenme başvurusu yapılabilir.

Karar Verildiği Gün Yeniden Evlenilebilir mi?

Mahkemenin karar vermesi ile kararın kesinleşmesi aynı şey değildir. Bekleme süresinin kaldırılması bakımından kesinleşmiş mahkeme kararı esas alınır.

Bu nedenle karar henüz kesinleşmeden yalnızca duruşmada karar verilmiş olması, yeniden evlenme işlemlerinin tamamlanması bakımından yeterli kabul edilmemelidir.

İddet Süresinin Soybağıyla İlişkisi Nedir?

300 günlük süre yalnızca yeniden evlenme bakımından değil, boşanmadan sonra doğan çocuğun soybağının belirlenmesi bakımından da önemlidir.

TMK m.285 uyarınca evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca kabul edilir.

Bu nedenle boşanmanın kesinleşmesinden sonraki 300 gün içerisinde doğan çocuk bakımından eski koca yönünden kanuni babalık karinesi gündeme gelebilir.

Boşanmadan Sonraki 300 Gün İçinde Doğan Çocuğun Babası Kim Sayılır?

TMK m.285'teki babalık karinesine göre evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun babası koca kabul edilir.

Anayasa Mahkemesinin 23.01.2024 tarihli, 2023/135 E. ve 2024/18 K. sayılı kararında da bu kanuni karine açıklanmıştır.

Dolayısıyla biyolojik gerçek farklı olsa bile mevcut soybağının hukuken ortadan kaldırılması gerekebilir.

Çocuğun Biyolojik Babası Başka Biriyse Ne Olur?

300 günlük süre içinde doğan çocuk eski kocaya kanunen bağlanmışsa, biyolojik babanın farklı olduğunun ileri sürülmesi tek başına mevcut soybağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.05.2023 tarihli, 2023/2906 E. ve 2023/2613 K. sayılı kararında, çocuk ile mevcut soybağı ortadan kaldırılmadan biyolojik babaya karşı babalık tespiti yoluna gidilemeyeceği değerlendirilmiştir.

Bu nedenle iddet süresi ile soybağının reddi ve babalık davaları birbirinden farklı olmakla birlikte uygulamada birbiriyle yakından ilişkili olabilir.

İddet Süresinin Kaldırılması ile Soybağının Reddi Aynı Şey midir?

Hayır. Bunlar farklı hukuki kurumlardır.

İddet süresinin kaldırılması, kadının 300 günlük yeniden evlenme bekleme süresinin sona erdirilmesine ilişkindir.

Soybağının reddi ise kanunen baba kabul edilen kişi ile çocuk arasındaki mevcut soybağı ilişkisinin ortadan kaldırılmasına yönelik ayrı bir dava konusudur.

İddet Süresi AİHM Tarafından İncelendi mi?

Evet. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 27.06.2023 tarihli kararında Türkiye'deki 300 günlük bekleme süresini ve sürenin kaldırılması için kadından gebe olmadığını kanıtlama şartının aranmasını temel haklar bakımından incelemiştir.

AİHM, günümüzde biyolojik babalığın modern yöntemlerle tespit edilebildiğine dikkat çekerek soybağının karışmasını önleme gerekçesinin mevcut koşullarda ikna ediciliğini sorgulamıştır.

AİHM İddet Süresini Ayrımcılık Olarak Değerlendirdi mi?

Evet. AİHM, yalnızca boşanmış kadınlara bekleme süresi uygulanmasını ve bu süreden kurtulmak isteyen kadından gebe olmadığını kanıtlamasının istenmesini cinsiyet temelinde doğrudan ayrımcılık olarak değerlendirmiştir.

Mahkeme ayrıca kadının gebelik durumunun devlet makamlarına açıklanmasının özel hayat ve mahremiyet bakımından oluşturduğu müdahaleyi de incelemiştir.

AİHM Kararından Sonra 300 Günlük İddet Süresi Kaldırıldı mı?

Hayır. AİHM'in düzenlemeyi temel haklar ve ayrımcılık bakımından eleştiren kararına rağmen TMK m.132 yürürlüktedir.

Bu nedenle mevcut Türk hukuku bakımından evliliği sona eren kadın için 300 günlük bekleme süresi kuralı uygulanmaya devam etmektedir.

Bununla birlikte kanundaki şartların bulunması hâlinde mahkeme yoluyla sürenin kaldırılması mümkündür.

İddet Süresinin Kaldırılması Neden Önemlidir?

Yeni bir evlilik yapmak isteyen kadının 300 günlük sürenin tamamlanmasını beklemek istememesi hâlinde, kanundaki koşulların bulunması durumunda bekleme süresinin kaldırılması yeni evlilik başvurusunun önündeki bu engelin sona ermesini sağlar.

Ayrıca boşanma sonrası gebelik ve doğum söz konusu olduğunda 300 günlük sürenin soybağı üzerindeki etkilerinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

İddet Süresi Konusunda En Sık Yapılan Hatalar

• 300 günlük sürenin boşanma kararının verildiği gün başladığını düşünmek,
• 300 günlük sürenin her durumda sonuna kadar beklenmesi gerektiğini sanmak,
• Doğumla birlikte bekleme süresinin sona erdiğini gözden kaçırmak,
• Eski eşlerin tekrar birbirleriyle evlenmesinde de mutlaka 300 gün beklenmesi gerektiğini düşünmek,
• Eski eşin davalı olarak gösterilmesi veya izin vermesi gerektiğini sanmak,
• Mahkemenin karar verdiği anda karar kesinleşmeden yeniden evlenilebileceğini düşünmek,
• İddet süresinin kaldırılması ile soybağının reddi davasını aynı şey sanmak,
• Boşanmadan sonraki 300 gün içinde doğan çocuğa ilişkin babalık karinesini gözden kaçırmak,
• AİHM kararı nedeniyle TMK m.132'nin artık yürürlükten kalktığını düşünmek.

Sık Sorulan Sorular

Boşandıktan sonra kadın kaç gün evlenemez?

TMK m.132 uyarınca kural olarak evliliğin sona ermesinden itibaren 300 günlük bekleme süresi bulunmaktadır.

300 gün dolmadan evlenmek mümkün müdür?

Kanundaki şartlar varsa mümkündür. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması hâlinde mahkeme bekleme süresini kaldırabilir.

Doğum yapılırsa kalan süre beklenir mi?

Hayır. Kanuna göre doğum yapmakla bekleme süresi sona erer.

Eski eşimle tekrar evleneceksem 300 gün beklemem gerekir mi?

Hayır. Eski eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme bekleme süresini kaldırır.

Erkeklerin de 300 gün beklemesi gerekir mi?

Hayır. TMK m.132'deki bekleme süresi kadın bakımından düzenlenmiştir.

Eski eşin iddet süresinin kaldırılmasına izin vermesi gerekir mi?

Hayır. Başvuru hasımsız çekişmesiz yargı işi niteliğindedir. Eski eşin davalı olarak gösterilmesi veya onay vermesi başvurunun şartı değildir.

Mahkeme kararından hemen sonra evlenilebilir mi?

Bekleme süresinin kaldırılması kararı kesinleştikten sonra 300 günlük engel sona erer. Bu nedenle yeniden evlenme işlemleri bakımından kesinleşmiş karar esas alınır.

AİHM kararıyla iddet süresi kaldırıldı mı?

Hayır. AİHM düzenlemeyi ayrımcılık ve özel hayat bakımından eleştirmiş olmakla birlikte TMK m.132 yürürlükte bulunmaktadır.

Boşanmadan sonraki 300 gün içinde çocuk doğarsa eski eş baba mı sayılır?

TMK m.285'teki babalık karinesi gereğince kural olarak evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun babası eski koca kabul edilir. Biyolojik durumun farklı olması hâlinde soybağına ilişkin ayrıca hukuki işlem gerekebilir.

Sonuç

İddet süresi, Türk Medeni Kanunu m.132 uyarınca evliliği sona eren kadın için öngörülen 300 günlük yeniden evlenme bekleme süresidir. Ancak kadın doğum yaptığında süre kendiliğinden sona erer; önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin tekrar birbirleriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme tarafından kaldırılabilir.

İddet süresinin kaldırılması, HMK kapsamında çekişmesiz yargı işi niteliğindedir ve başvuru hasımsız olarak yürütülür. Eski eşin davalı olarak gösterilmesi veya izin vermesi gerekmez. Yeniden evlenme işlemleri bakımından ise bekleme süresini kaldıran mahkeme kararının kesinleşmesi önem taşır.

Düzenleme soybağı ve babalık karinesiyle yakından bağlantılıdır. Boşanmanın kesinleşmesinden sonraki 300 gün içinde doğan çocuk bakımından eski kocaya ilişkin babalık karinesi gündeme gelebilir.

AİHM, yalnızca kadınlara uygulanan bu bekleme süresini ve gebe olunmadığının ispatlanması zorunluluğunu cinsiyet ayrımcılığı ve özel hayat yönünden eleştirmiştir. Buna rağmen 2026 yılı itibarıyla TMK m.132 yürürlüktedir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İddet süresinin kaldırılması ve soybağına ilişkin sonuçlar somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.